قرارداد هوشمند یا اسمارت کانترکت (Smart Contract) چیست؟


قرارداد هوشمند یا اسمارت کانترکت (Smart Contract) در بلاک چین چیست و چه کاربردهایی دارد؟ چه کسی قرارداد هوشمند را ایجاد میکند؟ چه کسی از آن استفاده میکند؟

قرارداد هوشمند یا به اصطلاح اسمارت کانترکت از جمله قراردادهایی هستند که پس از نوشته شدن در شبکه بلاک چین، امکان متوقف کردن روند کار آنها از طرف هیچ کس، حتی نویسنده آن وجود ندارد.

قرارداد هوشمند چیست؟

در تعریف قراردادهای هوشمند فرض کنید که قصد فروش یک خانه را داشته باشد. این کار یک فرآیند نسبتاً پیچیده و طاقت فرسا است که به کاغذبازی های زیاد، ارتباط با شرکت‌ها و افراد مختلف نیاز دارد و ریسک‌های آن نیاز است. به همین دلیل است که اکثر فروشندگان خانه، تصمیم می گیرند کار را به یک نماینده املاک بسپارند تا تمام اقدامات لازم را انجام دهد و از زمان آغاز مذاکرات تا پایان آن، بر معامله نظارت داشته باشد.

علاوه بر این، آژانس املاک خدماتی تحت عنوان خدمات سپرده نیز ارائه می کند که در معاملاتی که مقدار وجه بسیار زیاد است و اعتماد کامل به طرف دوم معامله وجود ندارد، بسیار کارآمد است. با این وجود، پس از یک معامله موفق، حدوداً 7% قیمت فروش به عنوان کمیسیون به نمایندگان فروشنده و خریدار تعلق می گیرد. که برای فروشنده، این مبلغ، ضرر زیادی است.

در چنین موقعیت­ هایی، قرارداد هوشمند می تواند بسیار مفید واقع شود و تحول مثبتی در صنعت ایجاد کند. اسمارت کانترکت ها مشکل اعتماد را حل می کنند. قراردادهای هوشمند، براساس اصل «اگر- سپس» کار می کنند. این بدین معنی است که تنها زمانی مالکیت خانه به خریدار واگذار می شود، که مبلغ موافقت شده برای سیستم ارسال شده باشد.

این قراردادها به عنوان خدمات سپرده نیز کار می کنند، یعنی پول و مالکیت در سیستم ذخیره خواهد شد و دقیقاً به صورت همزمان بین طرفین معامله، توزیع خواهد شد. علاوه بر این، صدها نفر شاهد این معامله هستند و آن را تأیید می کنند، بنابراین تضمین می شود که فرآیند تحویل بدون مشکل طی شود. از آنجایی که بین طرفین معامله، مشکل عدم اعتماد وجود ندارد، بنابریان نیازی به واسطه نیست. تمام اقداماتی که توسط نماینده املاک انجام می شود را می توان از قبل در قراردادهای هوشمند اعمال کرد و در عین حال، فروشنده و خریدار را از بسیاری از هزینه های اضافی، معاف می کند.

و این تنها، یک نمونه ساده از کاربردهای بالقوه‌ی Smart Contract هاست. آنها تبادل پول، دارایی و هرچیز ارزشمند دیگری را تسهیل، شفافیت کامل را تضمین، از خدمات و هزینه‌های واسطه‌ها جلوگیری و مشکل عدم اعتماد بین طرفین معامله را برطرف می‌کنند. کد یک قرارداد هوشمند خاص، شامل تمام نکات و شرایط توافق شده توسط طرفین و اطلاعات مربوط به معامله که در بلاک چین (دفتر عمومی کل غیرمتمرکز توزیع شده) ثبت شده است، می باشد.

قراردادهای هوشمند

نحوه کار اسمارت کانترکت ها

به زبان ساده، قراردادهای هوشمند بسیار شبیه به دستگاه های خوراکی کار می کنند. فقط کافی است مقدار لازم از یک ارز دیجیتال را به قرارداد هوشمند واریز کنید تا سپرده شما، حق مالکیت خانه، گواهی نامه رانندگی یا هر چیز دیگری، به حساب شما وارد شود. نه تنها همه قوانین و جریمه ها توسط قراردادهای هوشمند تعریف شده است، بلکه توسط آنها نیز اعمال می‌شود.

وابستگی متقابل

یک قرارداد هوشمند می‌تواند به تنهایی کار کند یا اینکه توسط تعدادی از قراردادهای هوشمند دیگر به کار گرفته شود. این قراردادها می‌توانند به صورتی تنظیم شوند که به یکدیگر وابسته باشند. به عنوان مثال:

پایان موفقیت آمیز یک قرارداد خاص، می تواند آغازی برای یک قرارداد دیگر باشد، و غیره.

از دیدگاه تئوریک، تمام سیستم‌ها و سازمان‌ها می‌توانند به طور کامل، براساس Smart Contract ها اجرا شوند. در حال حاضر، این قراردادها در برخی از سیستم­ های ارز دیجیتال مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این سیستم‌ها، تمام قوانین از پیش تعریف شده است و به همین دلیل، شبکه می تواند به صورت مستقل و خودگردان، عمل کند.

اجزای قراردادهای هوشمند

اساساً، سه بخش پیوسته وجود دارد که از آنها به عنوان اجزای قراردادهای هوشمند، یاد می‌شود.

  • در ابتدا، امضا کنندگان، دو یا چندین طرف معامله که از قرارداد هوشمند استفاده می‌کنند، با استفاده از امضای دیجیتال، موافقت یا عدم موافقت خود را با شرایط توافق اعلام می کنند.
  • مورد دوم، موضوع توافق است که می‌تواند تنها بخشی باشد که در محیط قرارداد هوشمند وجود دارد. همچنین قراردادهای هوشمند باید بلامانع باشند و دسترسی مستقیم به شی داشته باشند. اگرچه، قراردادهای هوشمند برای اولین بار در سال 1996 مطرح شدند، این مورد به خصوص بود که توسعه آن را با وقفه رو به رو کرد. این مشکل بعد از ظهور اولین ارز مجازی در سال 2009، برطرف شد.
  • در نهایت، قراردادهای هوشمند باید شامل ضوابط خاصی باشد. این ضوابط باید به صورت ریاضی، کامل توضیح داده شوند و یک زبان برنامه نویسی که برای محیط یک قرارداد هوشمند خاص، مناسب است، به کار گرفته شود. این ضوابط، شامل الزامات مورد انتظار از طرفین شرکت کننده در معامله، قوانین، پاداش ها و جریمه ها می باشد.

 

محیط قرارداد هوشمند

اسمارت کانترک ها برای اینکه ایجاد شوند و عملکرد درستی داشته باشند، باید در محیط مناسب و ویژه‌ای فعالیت کنند. این محیط باید از رمزنگاری کلید عمومی، که کاربران را قادر می‌سازد تا با استفاده از کد منحصر به فرد خود، تراکنش‌ها را امضا کنند، پشتیبانی کند. این همان سیستمی است که اکثریت مطلق ارزهای دیجیتال فعلی از آن استفاده می کنند.

قراردادهای هوشمند، به یک پایگاه داده غیرمتمرکز و باز نیاز دارند که باعث اعتماد کامل طرفین قرارداد می‌شود و کاملا اتوماتیک و خودکار است. علاوه بر این، برای اینکه محیط بتواند مورد استفاده یک قرارداد هوشمند قرار بگیرد، باید به خودی خود نیز غیرمتمرکز باشد. بلاک چین ها، به ویژه بلاک چین اتریوم، محیط‌های ایده آلی برای قراردادهای هوشمند هستند.

در نهایت، منبع داده‌های دیجیتالی که توسط اسمارت کانترکت ها مورد استفاده قرار می‌گیرند، باید کاملا قابل اعتماد باشند. این امر مستلزم استفاده از گواهی نامه های امنیتی  SSL، HTTPS و سایر پروتکل های ارتباطی امن است که در حال حاضر به صورت گسترده کاربرد دارند و به صورت خودکار، در بسیاری از نرم افزارهای جدید به کار گرفته می شوند.

مزایای قرارداد هوشمند

  • خودمختاری: قراردادهای هوشمند نیازی به شخص ثالث ندارند و اختیار و کنترل کامل توافق را بر عهده خود شما می گذارند.
  • اعتماد: با توجه به اینکه اسناد شما کدگذاری شده و به صورت امن در یک دفتر مشترک حفاظت شده، ذخیره می شوند، امکان سرقت یا گم شدن آنها وجود ندارد. علاوه بر این، شما مجبور نخواهید بود به افرادی که با آنها در حال معامله هستید اعتماد کنید یا از آنها توقع داشته باشید به شما اعتماد کنند، چرا که اساساً سیستم قراردادهای هوشمند، اعتماد را نهادینه کرده است.
  • صرفه جویی: به لطف قراردادهای هوشمند، دیگر نیازی به دفاتر اسناد رسمی، نمایندگان املاک، دستیاران و سایر واسطه ها نیست. در نتیجه نیازی به پرداخت هزینه های گزاف مربوط به خدمات آنها نیز نخواهد بود. 
  • امنیت: اگر قراردادهای هوشمند به درستی مورد استفاده قرار بگیرند، هک کردن آنها بسیار دشوار است. علاوه بر این، محیط ایده آل قراردادهای هوشمند توسط رمزنگاری پیچیده پشتیبانی می شود که از اسناد به صورت امن، نگهداری می کند.
  • کارآمدی: معمولاً در روش های دستی برای اسناد کاغذی، ارسال و انتقال آنها به مکان های خاص و غیره، زمان زیادی صرف می شود. با استفاده از قراردادهای هوشمند به مقدار زیادی در زمان، صرفه جویی می شود.

چه کسی قراردادهای هوشمند را ایجاد می‌کند؟ چه کسی از قراردادهای هوشمند استفاده می‌کند؟

نخستین بار، در سال 1996، قرارداد هوشمند توسط نیسک سابو (Nick Szabo) که یک متخصص کامپیوتر و رمزنگار بود، مطرح شد. پس از چندین سال، او روی این مفهوم مجددا کار کرد و مقالات زیادی منتشر کرد. او در این مقالات، مفهوم ایجاد قراردادهای قانونی فعالیت‌های تجاری از طریق طراحی پروتکل‌های الکترونیکی بین افراد غریبه در اینترنت را شرح داد. 

با این وجود، تا سال 2009 این قراردادها مورد استفاده قرار نگرفتند. در سال 2009، با ظهور ارز دیجیتال بیت کوین به همراه بلاک چین آن (که سرانجام، محیط مناسبی را برای قراردادهای هوشمند فراهم کرد)، استفاده از قراردادهای هوشمند آغاز شد. جالب است بدانید که نیک سابو در سال 1998، مکانیزمی را برای یک ارزدیجیتال غیرمتمرکز که بیت گلد (BitGold) نامیده می‌شد، طراحی کرده بود.

این مکانیزم هرگز مورد استفاده قرار نگرفت، اما دارای بسیاری از ویژگی‌هایی بود که بیت کوین، حدودا 10 سال است که به دلیل  داشتن آنها به خود می‌بالد.

این روزها، قرارداد هوشمند به صورت عمده توسط ارزهای دیجیتال مورد استفاده قرار می‌گیرد. پروتکل های غیرمتمرکز ارزهای مجازی، در اصل قراردادهای هوشمندی هستند که کدنگاری و امنیت غیرمتمرکز دارند. این قراردادها به صورت گسترده در شبکه های ارزهای کریپتو موجود به کار گرفته می شوند و یکی از برجسته ترین ویژگی های اتریوم هستند.

نمونه هایی از کاربرد قرارداد هوشمند

با وجود اینکه موضع دولت، قانون گذاران بودجه و بانک های سراسر دنیا در مورد ارزهای کریپتو بسیار محتاطانه است، تکنولوژی مورد استفاده آنها (بلاکچین و قراردادهای هوشمند)، به طور گسترده ای به عنوان یک تکنولوژی انقلابی پذیرفته شده است و در تمام سطوح به کار گرفته می شود.

به عنوان مثال، اخیرا، شرکت DTCC و چهار بانک بزرگ آمریکا (Merrill Lynch، Citi، Credit Suisse و J.P. Morgan ) با استفاده از قراردادهای هوشمند، مبادله های پیش فرض اعتبار ایجاد شده توسط Axoni  را به طور موفقdت آمیزی روی بلاک چین انجام دادند.

قرارداد هوشمند مورد استفاده، اطلاعاتی نظیر اطلاعات فردی تجارت و معیارهای ریسک همکاران را در بردارد که طبق یک خبر رسمی، سطح جدیدی از شفافیت را برای شرکا و قانونگذاران ارائه می کند.

موارد مشابهی در جاهای دیگری نیز در حال وقوع است:

در این ماه، کنسرسیومی متشکل از ۶۱ بانک ژاپنی و کره جنوبی در حال آزمایش بلاک چین ریپل و قراردادهای هوشمند هستند تا  امکان انتقال پول از مرز بین دو کشور فراهم شود.

 این سیستم جدید تا سال ۲۰۱۸ رونمایی خواهد شد. حتی  Sberbank، یک بانک دولتی تحت کنترل دولت روسیه، در کشوری که به صورت آشکار مخالف ارزهای کریپتو بود، بلاکچین اتریوم و قراردادهای هوشمند آن، توسط این بانک مورد بررسی قرار گرفته است.

این بررسی ها در سایه، ملحق شدن Sberbank به اتحادیه اتریوم، کنسرسیومی متشکل از بیش از ۱۰۰ شرکت، از جمله شرکت Cisco ، BP، ING، Microsoft ، و غیره انجام شد. هدف از این اتحاد، توسعه یک بلاکچین طراحی شده برای استفاده تجاری است، که در آن قراردادهای هوشمند مورد نیاز برای شرکت های خاص را می توان توسعه و اجرا کرد.

در حالی قراردادهای هوشمند با همراهی ارزهای دیجیتال توسعه یافتند، هنوز هم بیشتر در دنیای بودجه و بانکداری به کار گرفته می‌شوند. با این وجود، دولت ها در سراسر جهان، می توانند برای دسترسی و شفافیت بیشتر سیستم رای گیری، از این تکنولوژی استفاده کنند. زنجیره های تامین می توانند از آن برای نظارت بر کالاها و اتوماسیون تمام فعالیت ها و پرداخت‌ها استفاده کنند. املاک، مراقبت های بهداشتی، مالیات، بیمه و صنایع بیشمار دیگری می توانند از به کارگیری قراردادهای هوشمند و مزایای آنها بهره مند شوند.

معایب اسمارت کانترکت ها

قراردادهای هوشمند تکنولوژی بسیار نوپایی هستند. با وجود تعهدهای زیادی که دارد، می تواند مشکلاتی را به وجود آورد. به عنوان مثال، کدی که قرارداد را تشکیل می دهد باید کامل باشد و هیچ خطایی نداشته باشد. این می تواند منجر به اشتباهاتی شود و گاهی چنین خطاهایی مورد سوء استفاده کلاهبرداران قرار می گیرند.  در مورد هک DAO باید گفت که با یک خطا در کدنویسی قرارداد هوشمند، پول واریز شده به آن می تواند دزدیده شود.

علاوه بر این، جدید بودن این تکنولوژی، سوالات زیادی را به همراه دارد. دولت چگونه تصمیم می گیرد چنین قراردادهایی را تنظیم کند؟ چه طور مالیات می گیرند؟ اگر قرارداد نتواند به موضوع توافق دسترسی داشته باشد چه اتفاقی می افتد؟ این اتفاق زمانی رخ می دهد که قرارداد سنتی تنظیم شود، می تواند در دادگاه لغو شود، اما بلاکچین باعث می شود پلتفرم قرارداد، اهمیتی ندهد که مطابق با قانون Code is Law است.

با این وجود، بسیاری از این مشکلات صرفاً به علت نوپا بودن قراردادهای هوشمند به عنوان یک تکنولوژی وجود دارند. با گذر زمان، این تکنولوژی قطعاً کامل تر خواهد شد. بدون شک، در آینده نزدیک، قراردادهای هوشمند به بخش جدانشدنی جامعه ما تبدیل خواهند شد.


برچسب ها:

ثبت نظر
نظرات کاربران (0 نظر)